Spis treści


 

OBRAZY

 

Wojciech Kossak
Imiona i nazwisko Wojciech Horacy Kossak
Data i miejsce urodzenia 31 grudnia 1856
Francja Paryż
Data i miejsce śmierci 29 lipca 1942
Polska Kraków
Narodowość Polak
Dziedzina sztuki malarstwo
Ważne dzieła Panorama Racławicka
Panorama Berezyna
Olszynka Grochowska
Wyjazd na polowanie w Gödöllö
Krwawa niedziela w Petersburgu 22 stycznia 1905 r.

Wojciech Kossak, herbu Kos (ur. 31 grudnia 1856 w Paryżu, zm. 29 lipca 1942 w Krakowie) – polski malarz, przedstawiciel nurtu malarstwa o tematyce historycznej i batalistycznej. Autor wielu obrazów przedstawiających wydarzenia z okresu wojen napoleońskich i powstania listopadowego, scenki rodzajowe,portrety i konie. Wraz z Janem Styką współautor Panoramy Racławickiej.

Syn Juliusza Kossaka, ojciec Jerzego KossakaMarii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Magdaleny Samozwaniec.

 
Kossakówka – dom rodzinny Kossaków nakrakowskim Zwierzyńcu

Wojciech Horacy Kossak urodził się w Paryżu, dokąd wyjechali jego rodzice wkrótce po ślubie. Drugie imię otrzymał po swoim ojcu chrzestnym francuskim malarzu Horacym Vernecie. Naukę zaczął pobierać już po powrocie rodziny do Polski w gimnazjum na Placu Trzech Krzyży w Warszawie. Ukończył cztery klasy gimnazjum niższego i dwie wyższego (lata 18631869). Po przeprowadzce do Krakowa uczył się wGimnazjum św. Anny i równocześnie od ojca – malarstwa.

W latach 18711873 studiował w Szkole Rysunku i Malarstwa (późniejsza Szkoła Sztuk Pięknych) pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza, a potem do 1875 r. w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, u profesorów Aleksandra Strähubera i Aleksandra Wagnera. Od jesieni 1876 r. odbywał roczną służbę wojskową, zakończoną egzaminem oficerskim, w 1. ck. pułku ułanów w Krakowie. W 1877 r. młody malarz wyjechał na dalsze studia tym razem do Paryża, do szkoły Bonnata i Cabanela.

1883 r. Kossak powrócił do Krakowa, rok później ożenił się z ziemianką z Łomżyńskiego – Marią Kisielnicką z Kisielnicy h. Topór. Przebudował Kossakówkę i urządził własną pracownię, w której malował w przerwach między licznymi podróżami po całym świecie przez około 50 lat. Tam też przyszły na świat jego dzieci: Jerzy KossakMaria Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec.

W latach 18951902 mieszkał i malował w Berlinie również dla dworu pruskiego; był protegowanym cesarza Wilhelma II. Okres twórczy do I wojny światowej dzielił między Krakowem a Wiedniem. W 1914 r. został zmobilizowany i w stopniu rotmistrza brał udział w walkach w Lubelskiem, nie rozstając się ze szkicownikiem. Po odrzuceniu prośby Kossaka o zwolnienie ze służby w austriackiej armii i przeniesieniu do Warszawy malarz podjął pracę profesora w Szkole Sztuk Pięknych (lata 19151918). W 1918 r. w październiku rozpoczął służbę w polskim wojsku w stopniu majora jako adiutant gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W 1919 r. definitywnie zakończył służbę w armii. Odbył podróże do Francji (lata: 1920, 1923, 1924) i Stanów Zjednoczonych (lata: 1920, 1927, 1930, 1932, 1934). Wracał do Kossakówki albo do pracowni na 6. piętrze hotelu Bristol w Warszawie.

Pałac Sztuki w Krakowie, siedzibaTowarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, któremu Wojciech Kossak dwukrotnie prezesował w latach 1914–1918 i 1939–1940

Kossak był założycielem grupy malarskiej Zero (1908), wiceprezesem, a potem prezesem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. W 1913 r. w Warszawie wydał "Ilustrowane Pamiętniki". Interesował się również teatrem, czemu dał wyraz w próbach napisania utworu scenicznego o powstaniu listopadowym.

Działał też w dziedzinie nie związanej z malarstwem: w latach 19121914 w Sekcji Samochodowej, a później w Krakowskim Klubie Automobilowym przy Krajowym Związku Turystycznym.

Kossak za swoje zasługi dla sztuki został odznaczony: Orderem Żelaznej Korony Pruskiej, Orderem Orła Czerwonego IV klasy, austriackim krzyżem kawalerskiego orderu Franciszka Józefa I i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Był kawalerem Legii Honorowej.


Wojciech Kossak zaczynał swoją drogę artystyczną od malowania kopii obrazów ojca, ale pojawiały się też własne kompozycje. Pierwsze z nich to: Powrót z polowaniaPrzejażdżkaRozstawianie myśliwych na stanowiskachUlica w WenecjiJarmark na konie w BałcieWyprawa na niedźwiedziaKulig na Wołyniu, i in. Od1877 r., gdy namalował Rekonesans, zaczął wystawiać swoje prace w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Potem w trakcie studiów zagranicznych debiutował w Paryżu obrazem Autoportret w mundurze ułańskim (1882). Od 1880 r. wystawiał swoje obrazy w Salonie Krywulta w Warszawie, a od 1881 r. w galeriiTowarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. W wiedeńskiej galerii Kűnstlerhaus w 1882 r., w Peszcie w r. 1884, wMonachium i Berlinie w 1889 r.

Malarstwo monumentalne i batalistyczne [edytuj]

Karierę artystyczną rozpoczął Kossak obrazem Wyjazd na polowanie w Gödöllö namalowanym w 1887 r., z cesarzem Franciszkiem Józefem na pierwszym planie. Była to odpowiedź na osobiste przeżycia artysty, który brał udział w tym cesarskim polowaniu pod Budapesztem. Wkrótce potem zainaugurował cykl historyczno-patriotyczny, częściowo z inspiracji ojca, malując pierwszą wersję Olszynki Grochowskiej, jeden z najpopularniejszych obrazów historycznych. Kolejne prace to: Manewry pod Sądową WiszniąPortret marszałka M. ZyblikiewiczaBitwa o miastoSztab SkrzyneckiegoSztab KościuszkiArtyleria w ogniuKrólewska ujeżdżalnia za Stanisława AugustaBitwa pod Raszynem (malowana wspólnie z Juliuszem), SomosierraChłopicki ze sztabemNapoleon dekoruje T. Tyszkiewicza na polu bitwy pod SmoleńskiemWzięcie do niewoli Tyszkiewicza w czasie odwrotu spod MoskwyOdpoczynek podczas manewrówW drodze do BorysowaJan III odbiera defiladę wojsk brandenburskich pod WiedniemBitwa pod MłynarzamiEpizod z bitwy pod Wagram, i in.

Panoramy [edytuj]

Poznań, ul. Grochowe Łąki - pracownia, z której korzystał Wojciech Kossak

Okres pełnej dojrzałości artystycznej to fascynacja panoramą popularną w Europie końca XIX wieku. Inspiracją były dla Kossaka trzy spośród wielu: Bitwa pod SedanemVerneta (niemiecka) i dwie francuskie również opiewające kampanię 1870 r. Do malowania Panoramy Racławickiej[1] (z okazji 100-lecia powstania kościuszkowskiego) zaprosił Wojciecha Kossaka Jan Styka w 1892 r. Powstanie dzieła poprzedziły dokładne studia nad techniką tworzenia panoram, zamówiono odpowiednią żelazną konstrukcję, na której rozpięte były ogromne płótna, przeprowadzono badania historyczne i kostiumologiczne, a także dokładne badania w terenie, gdzie bitwa miała miejsce. Wszystko po to, by wiernie odtworzyć wydarzenie w najdrobniejszych szczegółach. Najpierw powstała tzw. Mała Panorama Racławicka, czyli 4 wielkie szkice, a dopiero potem przystąpiono do malowania właściwej panoramy. W pracy nad dziełem brali również udział młodzi malarze: Ludwik Boller, Tadeusz Popiel, Teodor AxentowiczZygmunt RozwadowskiWłodzimierz TetmajerMichał SozańskiWincenty Wodzinowski. Panorama Racławicka została ukończona w 1894 r. i pokazana publiczności w dniu otwarcia Powszechnej Wystawy Krajowej we Lwowie. To monumentalne dzieło o rozmiarach 15 m wysokości na 150 m szerokości spotkało się z dużym zainteresowaniem i uznaniem. Dzisiaj można ją oglądać w Rotundzie Panoramy Racławickiej.

Drugą panoramę malował Kossak wraz z Julianem Fałatem. Pierwszy z artystów był autorem scen rozgrywających się nad rzeką Berezyną pod wsią Studzianka przedstawiających powrót niedobitków Wielkiej Armii Napoleona; drugi namalował cały pejzaż, będący tłem obrazu. Praca nad Przejściem przez Berezynę[2]trwała 16 miesięcy i zakończyła się w 1896 r. Panorama nie przetrwała w swojej pierwotnej postaci; została pocięta na segmenty, z których do dziś znane są: Poczet sztandarowyKuchnia polowa nad BerezynąPalenie sztandarów.

Były też plany następnych panoram, które jednak nie zostały zrealizowane lub nie cieszyły się większym zainteresowaniem. Z projektu panoramy Bitwy pod Somosierrą zostały tylko 4 szkice. Panorama Bitwa pod piramidami została pokazana w Warszawie, ale temat obcy polskiemu odbiorcy nie wzbudził zainteresowania i dzieło zostało pocięte na fragmenty. W końcu Kossak miał nadzieję zrealizować wielkąPanoramę Grochowa. Temat bitwy w Olszynce Grochowskiej powracał wielokrotnie w jego twórczości (Olszynka Grochowska wersja pierwsza i replika, Przegląd 4 Pułku piechoty na pozycjach w Olszynce GrochowskiejFragment z OlszynkiJózef Chłopicki w bitwie pod Grochowem), nie udało się jednak zrealizować pomysłu przed 1939 r. Pozostały tylko szkice.

Okres berliński (1895–1902) [edytuj]

Powodzenie panoramy Berezyna, którą artyści malowali w Berlinie, zachęciło Kossaka do dalszej intensywnej pracy. Skupił się wówczas na tematyce związanej z powstaniem listopadowymSpotkanie belwederczyków w noc 29 listopada 1830 r. z kirasjerami rosyjskimi na moście w ŁazienkachBateria ks. St. Jabłonowskiego po szturmie na WarszawęPobojowisko pod Iganiami to tylko niektóre z płócien. Zainteresowanie dworu pruskiego malarstwem Kosska rozpoczęło kilkuletni okres protektoratu Wilhelma II. W tym czasie powstały obrazy: Grenadierzy królewscy w bitwie pod EtogesOdwrót Blüchera po bitwie pod Montmirail 1814Śmierć Ludwika Ferdynanda pod Saalfeld. Żaden z tych obrazów nie był pochwałą pruskiego oręża. Jedynie obrazy Bitwa pod Zondorf 1758 i Szarża huzarów pruskich na baterie rosyjskie pod Jägersdorf 1758przedstawiają sukcesy wojsk pruskich w bitwach z Rosjanami. Oprócz scen batalistycznych Kossak malował w tym okresie portrety Wilhelma, a także obrazy na zamówienia arystokracji i finansjery niemieckiej. W1902 r. po strajku wrzesińskim zerwał współpracę i wyjechał z Berlina.

Przed I wojną światową (1903–1914) [edytuj]

Wiedeński Schwarzenbergplatz, przy którym mieściła się pracownia malarska Wojciecha Kossaka (widok z 1900 r.)

W tym okresie swojej twórczości Kossak malował głównie w Krakowie i Wiedniu, gdzie miał pracownię na Schwarzenbergplatz. Powstały wtedy, m.in.: Niegolewski pod SomosierrąChorągiew pancernaWiosna 1813 rokuPortret ces. Franciszka Józefa I na koniuPortret konny arcyks. Franciszka SalwatoraArcyks. Franciszka FerdynandaArcyks. GizeliPortret konny hr. Romanowej Potockiej. W 1905 r. namalował jeden z najlepszych obrazów Krwawa niedziela w Petersburgu 22 stycznia 1905 r.. Potem powstała jeszcze replika tego dzieła,Portret córek artysty i innych osób, Artyleria w ogniuFragment z Olszynki, Ranny Kirasjer i dziewczyna, Odpoczynek, Obrona WoliKiliński prowadzi jeńców rosyjskich przez WarszawęMiecze grunwaldzkieBaterieSomosierry. Malował coraz więcej, bardzo często na zamówienie, portretów scenek rodzajowych, polowań, niejednokrotnie powtarzał te same tematy lub wykonywał repliki swoich dzieł. Ta masowa produkcja wpłynęła na obniżenie jakości obrazów i niezadowolenie krytyki. W dalszym ciągu powstawały również wartościowe dzieła – obrazy o tematyce historycznej: Bitwa pod KuflewemRekwizycjaSztab Chłopickiego,Szwoleżerowie przed NapoleonemWypędzenie Austriaków z Torunia. Jego obrazy podziwiali odwiedzający galerie i wystawy w kraju i za granicą: w Wiedniu (1903, 1904, 1905), w Londynie (1905, 1906), wKrakowie (prawie corocznie), we Lwowie (1909), w Warszawie (1904, 1911), w Rzymie (1911), w Paryżu(1914) i w Łodzi (1914).

Okres międzywojenny [edytuj]

Po zakończeniu wojny Kossak zaczął malować scenki o tematyce wojskowej. Na płótnach pojawiały się konie i żołnierze w najrozmaitszych ujęciach (alarmy, pobudki, patrole, zwiady, utarczki, bitwy, pobojowiska i zgliszcza, a także zaloty ułanów do dziewczyn).

Pobyt w Stanach Zjednoczonych przyczynił się do powstania około 20 obrazów i portretów (Portret amazonki Mally CrawfordGeorga Palmera PutnamaMac CornickaPortret konny gen, Johna Pershinga). W czasie kolejnych pobytów malował portrety biznesmenów i farmerów, wojskowych i kowbojów oraz gwiazdy filmowe jako amazonki.

Od roku 1921 malował na zamówienie Muzeum Wojska i Muzeum Narodowego obrazy: Sowiński na szańcach WoliKircholmGrunwald i Rokitnę. Nieco później powstały: Szarża na baterię rosyjską 1831 r.Lady GodivaKościuszko pod RacławicamiNapoleon eskortowany przez szwoleżerówOrlęta lwowskieOlszynka Grochowska (czwarta replika), Szarża ułańska i wiele innych.

W latach 1925–1926 jeździł z synem po dworach w Poznańskiem i dla podreperowania finansów malował portrety i obrazy na zamówienie. Z tego okresu pochodzą m.in.: portret Emila Młynarskiego, Andrzeja Rotwanda, portret córek Zdzisława Tarnowskiego na koniach, portret Marii Scipio del Campo, Tomasza Zamoyskiego, Józefa Piłsudskiegoprezydenta Ignacego Mościckiego. Natomiast pośpieszna produkcja obrazów i replik w tzw. "fabryczce", którą zapoczątkował, a kontynuował syn Jerzy Kossak, była ukrywaną tragedią Kossaka – artysty malarza.

Ostatnie lata [edytuj]

Kossak był malarzem bardzo pracowitym i płodnym. Nie sposób wymienić wszystkie jego obrazy, a malował do końca życia i do ostatnich chwil snuł plany o nowych przedsięwzięciach. Obrazy z tego okresu to, m.in.: Zaślubiny Polski z morzemPortret Edwarda KrasińskiegoFantazja na temat jazdy polskiejNa straży polskiego morzaPortret kardynała HlondaPortret gen. Kazimierza Sosnkowskiego.

 

  • Syn – Jerzy ur. 1886 r. – artysta malarz
  • Córka – Maria, de domo Kossak, primo voto Bzowska, secundo voto Pawlikowska, tertio voto Jasnorzewska, ur. 1891 r. – poetka i pisarka
  • Córka – Magdalena de domo Kossak, primo voto Starzewska, secundo voto Niewidowska, ur. 1894 r. – pisarka

 


Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/bielitz/domains/bielitz.pl/public_html/templates/sj_joomla3/includes/yt_template.class.php on line 429
Template Settings
Select color sample for all parameters
Red Green Blue Gray
Background Color
Text Color
Google Font
Body Font-size
Body Font-family
Scroll to top